Tôi đã có 25 năm trên con đường Y khoa, 14 năm làm Ngôn ngữ trị liệu nhưng chỉ khoảng 3 năm nay tôi thực sự tìm hiểu về Phật giáo ( và vẫn còn ở mức cơ bản thôi). lành thay, những ngày cuối năm này, dưới thời tiết mưa như thường tình ở Huế, trầm tĩnh và thong dong như thường tình của người Huế, tôi được làm việc và giảng dạy trong môi trường giáo dục thấm đẫm tinh thần nhân văn và sâu sắc của đạo Phật.
Xin chia sẻ với các bạn những chiêm nghiệm và đúc rút của bản thân tôi- cũng là đạo làm nghề, đức làm việc mà tôi chung thuỷ theo đuổi. về sự đồng điệu sâu sắc giữa các nguyên lý của Phật học và triết lý trị liệu hiện đại dành cho trẻ đặc biệt. Tôi k muốn “Phật hóa” trị liệu, cũng không dám gán nhãn tâm linh cho khoa học, chỉ muốn chia sẻ góc mà tôi nhìn thấy sự đồng điệu ở điểm: tôn trọng con người trong tiến trình trở thành chính họ.
1️⃣Vô thường và phát triển của trẻ:
Vô thường tức là ý nói rằng không có trạng thái nào cố định, mọi thứ luôn biến đổi.
Trong trị liệu trẻ đặc biệt, đây là nguyên lý nền tảng nhưng thường bị quên lãng nhất.
✔️Trẻ hôm nay không phải là trẻ của 3 tháng trước.
✔️Một hành vi xuất hiện không nói lên bản chất vĩnh viễn của trẻ.
✔️Một giai đoạn chậm không đồng nghĩa với cả đời bị chậm.
Khi người lớn quên vô thường, họ dễ rơi vào: dán nhãn sớm, tuyệt vọng sớm, ép trẻ sớm theo tiến trình ngay cả khi trẻ chưa sẵn sàng.
Ngược lại, nếu người làm trị liệu hiểu vô thường thì sẽ quan sát tiến trình thay vì bám vào kết quả, điều chỉnh mục tiêu linh hoạt, cho phép trẻ đi theo tốc độ của trẻ và học theo cách có thể học.
Vô thường giúp người lớn ở lại với hy vọng thực tế, không phải hy vọng mù quáng.
2️⃣Chánh niệm và quan sát lâm sàng
Chánh niệm là moi chúng ta hiện diện trọn vẹn với những gì đang xảy ra, không thêm diễn giải vội vàng.
Đây chính là cốt lõi của quan sát lâm sàng chất lượng cao.
✔️Thấy trẻ đang làm gì, chứ không phải nghĩ trẻ “đáng lẽ phải làm gì”
✔️”Nghe” tín hiệu trẻ phát ra, không gán ngay là “chưa nói” để rồi ép nói
✔️ Nhìn ánh mắt, cử chỉ, biểu cảm để thấu hiểu thay vì chỉ nhìn bảng checklist rồi gạch xoá.
Một nhà trị liệu thiếu chánh niệm dễ bỏ sót tín hiệu nhỏ nhưng quan trọng của trẻ, áp dụng máy móc kiến thức thiếu suy xét, điên cuồng chạy theo kế hoạch hơn là nương theo trẻ.
Chánh niệm giúp người lớn đọc được ngôn ngữ chưa thành lời của trẻ.
3️⃣ Vô hình tướng và bản chất năng lực:
Vô hình tướng nhắc rằng bản chất sự vật không nằm ở hình thức bề ngoài. Trong trị liệu, ta cần hiểu rằng nếu trẻ:
✔️Không nói không đồng nghĩa với không có gì muốn nói
✔️ Không giao tiếp mắt không đồng nghĩa với không muốn kết nối
✔️ Không tuân thủ mệnh lệnh không đồng nghĩa với chống đối
Năng lực của trẻ đặc biệt thường: rời rạc nhiều mảnh, ẩn dưới hành vi bất thường và bị che lấp bởi các vấn đề cảm giác, cảm xúc..
Nếu chỉ nhìn “tướng”, người lớn sẽ: Đánh giá thấp trẻ—>dạy ở mức quá thấp hoặc sai hướng—>làm trẻ rối loạn thêm
Thấy được “vô hình tướng” là thấy tiềm năng trước khi thấy kỹ năng, là thấy rào cản trước khi kết luận trẻ chủ ý!
4️⃣ Không dán nhãn và không đồng nhất trẻ với chẩn đoán
Trong Phật học, không dán nhãn là không đồng nhất thực tại sống động với một khái niệm cố định. Trong trị liệu:
❌Trẻ không phải là “một thằng bé tự kỷ”
❌Trẻ không phải là “đứa trẻ bị tăng động”
❌Trẻ không phải là “trường hợp nặng”
Chẩn đoán chỉ là: công cụ định hướng, ngôn ngữ chung giữa các nhà chuyên môn chứ Không phải là danh tính của đứa trẻ- không thể nói lên tất cả về đứa trẻ. Không dán nhãn giúp người làm nghề giữ được cái nhìn rộng mở, còn trẻ giữ được phẩm giá.
5️⃣ Không so sánh và mọi trẻ có tốc độ phát triển theo riêng
So sánh là nguồn gốc của mọi đau khổ trong cả đời sống lẫn giáo dục.
❌So với trẻ khác
❌So với anh chị em
❌So với “chuẩn tuổi”
Trong trị liệu, so sánh khiến cha mẹ mất bình an, người dạy dễ nóng vội—> trẻ bị áp lực và kiểm soát! Triết lý không so sánh không có nghĩa là bỏ chuẩn, mà là:
✅Dùng chuẩn để định hướng
❌Không dùng chuẩn để phán xét
Mỗi trẻ có: tốc độ phát triển riêng với điểm khởi hành và bản đồ đường đi khác nhau
6️⃣Không tham, sân, si tham- sân- si xuất hiện rất rõ trong trị liệu nếu người lớn không tự soi lại mình.
❌Tham: muốn trẻ tiến nhanh, nói sớm, giống người “bình thường”
❌Sân: bực bội khi trẻ không hợp tác, không tiến bộ
❌Si: tin rằng chỉ có một phương pháp đúng, một con đường duy nhất
Khi tham-sân-si chi phối: Trị liệu biến thành cuộc chiến—>trẻ học trong căng thẳng dẫn tới bùng nổ hoặc trốn chạy.
Ngược lại, người làm nghề tỉnh thức sẽ: dạy bằng sự kiên nhẫn, điều chỉnh bằng trí tuệ, gắn bó bằng lòng từ bi.
Triết lý Phật học và triết lý trị liệu cho trẻ đặc biệt gặp nhau ở cách nhìn con người.
🍀Thấy tiến trình thay vì kết quả
🍀Thấy bản chất thay vì biểu hiện
🍀Thấy con người thay vì chẩn đoán
🍀Thấy mối quan hệ thay vì bài tập
Và trên hết, cả hai đều nhắc người lớn chúng ta một điều: muốn đồng hành được với trẻ đặc biệt, trước hết cần tu tập chính mình.
TS. BS. Hoàng Oanh
(Huế – những ngày chuyển giao tuổi mới, tinh thần mới…)
TRƯỜNG MẦM NON LÂM TỲ NI
Địa chỉ: 25 Trương Gia Mô, Phường Vỹ Dạ, Quận Thuận Hóa, TP Huế.
Hotline (Zalo): 0355100369
Youtube: https://www.youtube.com/@MamNonLamTyNi
Website: www.lamtyni.edu.vn, #mamnonlamtyni, #mamnonphatgiaodautienohue, #trươngmamnonphatgiaoohue, #mamnonchatluongcao, #mamnonkhuvucVyDa, #chanhniem, #dayhoctheoduan
